Oren


Over het algemeen ben ik erg blij met mijn oren.


Oke, ik weet dat dit niet de meest gangbare manier is om een stuk tekst te beginnen (sterker nog, ik weet bijna zeker dat dit de eerste keer is dat die zin als openingszin gebruikt is) maar er is een point, I promise. Ik ben dus blij met mijn oren, niet omdat die nou bijzonder mooi zijn (er is in ieder geval nog nooit een man op me afgestapt om me te complimenteren met de wulpse vorm van mijn lelletje) maar omdat je er zo heerlijk mee kan horen. Horen is geweldig, en wordt zwaar ondergewaardeerd in onze visueel ingestelde maatschappij. Buiten het genieten van het geluid van muziek, kabbelende bergbeekjes en de stem van je geliefde is horen ook nog eens bijzonder aangenaam in allerlei situaties wanneer je eigenlijk niet zoveel te doen hebt. Ik reis nogal veel met het openbaar vervoer en heb daar een zware verslaving aan overgehouden. Mensen hebben namelijk de onbedwingbare neiging om te praten, oftewel tegen hun telefoon, ofwel tegen een aanwezige.

Er is niets waar ik zo van kan genieten als het meeluisteren met de gesprekken die andere mensen voeren in de trein. Zittend of staand in de 2e klasse krijg je een zalige inkijk in het meest intieme leven van de volstrekt onbekende mensen om je heen- eigenlijk een beetje een camping op wieltjes, zo’n trein. Net als op de camping krijg je allerlei inzichten in het leven van mensen die normaal veilig verborgen blijven achter de schuivende gordijntjes voor de ramen in een Vinexwijk ( pa roept naar zijn vrouw: “Miep, ik moet naar de plee. Waar is het papier?” Miep: “Wat?” Pa: “HET PLEEPAPIER!” Om vervolgens met de rol aan zijn vinger slingerend richting toilet te togen, onderweg nog even vriendelijk naar je knikkend. Dat zie je niet zo vaak, tenminste niet in mijn vriendenkring). En net als op de camping schijnt niemand het erg te vinden of zich ervoor te schamen.

De gesprekken gaan ook over dezelfde dingen die je normaal bij een grote kop koffie bespreekt: de laatste roddels, wie doet het met wie, waarom die vent nou zo’n hork is en of dat nieuwe kapsel van haar nou een succes is of niet. Nou brengt de NS mensen werkelijk dichter bij elkaar, vooral wanneer er weer eens vertraging is en er 2500 mensen met zijn allen tegelijk in een treintje proberen te komen waar maar 150 mensen inpassen. Wanneer je dan dus met een hele kudde andere kistkalven in zo’n coupé gepropt zit/staat/hangt doet een grote groep reizigers alsof ze niet enorm in elkaars persoonlijke ruimte hangen/zitten/staan en gaan mp3’s luisteren of naar buiten turen. Deze mensen vind ik eigenlijk een beetje saai en niet leuk om mee te reizen. De spraakzame categorie reizigers is veel leuker.Telefoongesprekken volgen is bijzonder leuk, vooral omdat je maar de helft van het gesprek meekrijgt en je dus heerlijk kunt bedenken wat de reactie van de andere partij is.Nu ben ik gezegend met een bijzonder smerig brein, dus de vunzigheid vliegt me tussen de oren. Zo krijgen gesprekken over handbal, poezen, en door Bokt ook fietsen en banketstaven in mijn hoofd een wending die de oorspronkelijke verteller vast niet voor ogen had. Sommige mensen vinden het onbeschoft om mee te luisteren met het gesprek van een ander, maar ik ben het daar echt niet mee eens. Mensen die bellen en praten in de trein doen ook volstrekt geen moeite om enigzins discreet te praten, nee, er wordt gebeld en de hele coupé zal het weten ook! Ik vind dat ik dan ook wel het recht heb om gebruik te maken van deze geluidsvervuiling voor mijn eigen vermaak, ja?! Mooi. Dat dat even duidelijk is.

Soms zijn de gesprekken die je hoort echter zó prikkelend dat het me de grootste moeite kost om me er niet mee te gaan bemoeien. Ik ben van mening dat ik best een goede mening heb, en Geloof dat ik deze ook moet uitdragen om het gepeupel te onderwijzen (dit zal ik natuurlijk nooit uitspreken, uiteraard, want voor je het weet menen mensen weer dat ze een mening over me moeten gaan hebben, en ik meen het als ik zeg dat ik meen dat de mening van menigeen gewoon gemeen is). Ik heb het vooral moeilijk bij gesprekken over integratie, kunst en politiek, maar ook wanneer een meisje voor de zoveelste keer een verkeerde vent te pakken heeft (als je geregeld op het zelfde traject reist leer je de mensen kennen) en haar vriendin meelevend luistert, moet ik me inhouden om niet te roepen: “jij slap loeder, denk nou eens na en zoek een aardige postzegelverzamelaar in plaats van uitsmijter nummer 24 te verslijten!” Maar ja, dat zeg je dan weer niet, want dat is onaardig. Bovendien zou ik dan mijn eigen ruiten ingooien, wanneer ze alleen nog maar weezoete gesprekken over haar brave filatelist zou kunnen voeren. Dus geniet ik egoïstisch van haar sexcapades met Grote Bullebak nummer 25.

Over het algemeen zijn vrouwen toch wel de grootste praters onderweg, maar mannen kunnen er ook wat van. Over het algemeen heb ik minder aandrang om me met mannengesprekken te bemoeien, omdat die vaak gaan over dingen waar ik niet echt een mening over heb: voetbal, computers, of de eeuwenoude strijd tussen de Opel- en de Volkswagenrijder. Maar soms zit er zo’n gesprek tussen dat me met krullende tenen en kauwend op mijn tandvlees achterlaat.

De laatste keer dat ik zo’n gesprek hoorde was niet eens in de trein, maar op mijn werk (situatieschets: men neme een grote zaal, zet daarin 40 bureau’s , verdeeld in 8 eilanden, en gooit daar 40 ongeinspireerde mensen neer die geestdodende werkzaamheden verrichten). Ik kwam onverwachts en ongepland te zitten naast twee zielige excuses voor het mannelijk soort. Echt ik meen het, van die gasten waarvan je hoopt dat het genetisch materiaal nooit doorgegeven gaat worden en waarvan je eigenlijk had gewild dat hun ouders een post-natale abortus hadden overwogen (maar dat zeg je dan weer niet, want dat is niet politiek correct). Gastje1 was type Mager Piepeltje, met de uitstraling van een dode kantoorplant en het IQ van een halve grindtegel. Gastje2 was type Groot en Lomp, als een soort van kortharige mammoet die zich op miraculeuze wijze in een bureaustoel gewormd had en nu briljante uitspraken deed als: “Afghanistan, dat ligt toch bij Marokko?” en waarnaast Sylvester Stallone een intellectueel leek.

Ik wilde niet eens meeluisteren, maar ik kon er niets aan doen, ze tetterden vrolijk om me heen en bespraken hun beider avondjes uit. De kernen van deze verhalen waren uiteraard de heren zelf, en hun Woeste Aantrekkelijkheid. Ik ademde diep in en uit, dacht aan mijn afbeelding van Ghandi op ons toilet (“Ik geloof in de absolute eenheid van de mensheid. Wij wonen dan wel in duizend kamers, maar ze zijn allen met elkaar verbonden”) en besloot me er niet in te mengen. Tot Groot en Lomp zijn betoog besloot met de welluidende woorden: “ja, waren best lekkere chickies daar. Maar wel veel kapsoneswijven.” Op dat moment kwam de stoom uit mijn geliefde oren (screw Ghandi) en besloot ik mijn werkplek maar even te verlaten voor ik de lokale BHV-er weer eens een verzetje zou bezorgen. Dit soort mannen is gewoon een total waste of oxygen. Die meiden hebben geen kapsones, die meiden hebben gewoon geen zin in jullie, jullie zijn LELIJK!! Maar in plaats van naar zichzelf te kijken is het natuurlijk veul makkelijker om de aanwezige dames maar de schuld in de schoenen te schuiven. Als je toch in 5 verschillende kroegen uitgaat, en overal zijn “kapsoneswijven”, maar het zijn overal andere meiden, wat is dan de constante factor??? Juistem. Maar toch lijkt dat kwartje niet te willen vallen. Dit soort kerels is gewoon een God in het diepst van hun eigen gedachtes.

Uiteindelijk besloot ik het maar gewoon op te geven en mijn oren nogmaals ten volste te benutten. Door het opzetten van mijn mp3 speler. Soms is het heerlijk om geluidsvervuiling buiten te sluiten. Of om types als Mager Piepeltje en Groot en Lomp eens te laten meeluisteren met een gesprek dat over hen gaat, en ze, als het kwartje dan nog niet valt, uit het raam op onze derde verdieping te gooien. Wie niet horen wilt, moet maar voelen.

sculptuur

vingers glijden over koelte
zachte hardheid in verdunde kleuren
eeltige vingers graven in verstarde trekken
trekken ogen over rondingen
een moment gevat in eeuwigheid
eeuwigheid gevoeld in een moment

ogen staren oneindig, ziende blind
verstilde sfinx zonder verweer
verweerd door de genadeloze elementen
en ogen
handen en adem
onbeschaamd glijdend over naakte steen
creatie en afbraak in een tijdloos ogenblik
tik
tik
tik

Wonderland

"... thought Alice, and she went on. "Would you tell me, please, which way I ought to go from here?"
"That depends a good deal on where you want to get to," said the Cat.
"I don't much care where –" said Alice.
"Then it doesn't matter which way you go," said the Cat.
"– so long as I get somewhere," Alice added as an explanation.
"Oh, you're sure to do that," said the Cat, "if you only walk long enough."

 

Goed. Nu we dat uitgesproken hebben kunnen we verder met de belangrijke zaken. Ten eerste, welkom! Op een of andere wijze heb je kennelijk deze pagina gevonden in het oerwoud van interessante en minder interessante logs die dit Wonderland dat het internet heet rijk is. Misschien vraag je je af hoe iemand erbij komt om een manische, dikke kat die Verdwijnseld en Verschijnseld tot icoon van haar blog te bombarderen. Misschien ook niet, en in dat geval is het niet noodzakelijk om de komende alinea's te lezen.

Vanaf het eerste moment dat ik Alice in Wonderland zag was ik gefascineerd door dat onuitstaanbare mormel dat totaal ongrijpbaar was maar tegelijkertijd volstrek absurde, maar o zo ware uitspraken deed. Alice kon weinig met zijn uitspraken, en ik op die leeftijd ook niet zoveel, maar later besefte ik dat niet Alice, maar Hij de grote held van het verhaal was!

Je kunt Alice in Wonderland lezen als een kinderboek, als een weergave van de Victoriaanse tijd waarin het geschreven is maar ook als een reis door de krochten en ruimtes van het bewustzijn. De situaties in het boek (en anders heb je de film of tekenfilm vast gezien) zijn tegelijkertijd humoristisch en angstaanjagend. Voor de oplettende kijkbuiskinderen zijn er nogal wat verwijzingen naar psychedelische uitstapjes te vinden. Het vallen van Alice door het konijnenhol, het verdwijnen en verschijnen van de kat waarbij slechts zijn grijns zichtbaar blijft, en natuurlijk de waterpijpenrokende rups, die Alice aanspoort om wat van de paddenstoelen te eten..

Alice in Wonderland kan dus ook gelezen worden als een avontuurlijke reis door het bewustzijn, waarin de enige logica de inherente logica van de situatie is- zichzelf in stand houdende regels die volstrekt logisch zijn voor de wezens in de situatie, maar die voor een buitenstaander maar raar zijn.Ieder kent dit soort regeltjes. Ja ook jij! Zoals mijn vriend en ik bijvoorbeeld samen in "Mahnamahna! tuutuuudududu" uitbarsten als we op een bepaalde plek lopen, of allebei onze armen in de lucht steken wanneer we over een drempel rijden, alsof we in de achtbaan zitten (met bijbehorend "WHOEI!!"). Ik denk dat mijn schoonmoeder nogal raar zou opkijken wanneer ze op dat moment bij ons in de auto zou zitten, en ernstig aan mijn mentale gezondheid zou gaan twijfelen (natuurlijk niet aan die van haar zoontje, uiteraard). Carrie uit Sex and the City benoemde het ook in haar relaas over Secret Single Behavior. Iedereen heeft dit soort momenten, die voor jou volstrekt logisch zijn, liedjes, rijmpjes, huppeltjes. We creëren allemaal ons eigen Wonderland.

Maar het gaat verder. We ZIJN ons eigen Wonderland. De enige grenzen van onze fantasie en de mogelijkheden van onze gedachtes, zijn onze eigen fantasie en onze eigen gedachtes. De enige orde, de enige regelmaat in de chaos, is de chaos zelf. Dit is precies wat in de hallucinerende wereld van Wonderland gebeurt: een registratie van een reis door al deze facetten van bewustzijn, al deze mogelijkheden, maar dan bekeken door de ogen van een buitenstaander.

En dan komen we weer terug bij die kat. Ik wilde vroeger nooit Alice zijn, ik wilde de kat zijn. Het irriteerde me mateloos dat dat stomme beest de wijsheid in pacht leek te hebben, omdat ik er niet achter kon komen wát hij wist. Ik vond hem veel cooler dan Alice, want die bleef steeds vertwijfeld achter terwijl hij de meest smoothe aftocht maakte. Die kat, die wist alles, die begréép het. Hij snapte het mysterie van Wonderland, hij kende er de weg- Als er een God van Wonderland bestond, dan zou Hij het zijn.

 En dat, lieve leesbuiskinderen, is precies wat ik, in de krochten van mijn bewustzijn, zou willen. Ik wil deze wereld snappen, sterker nog, ik wil alles weten! Ik wil op het goede moment de goede dingen zeggen, een logisch verhaal weten te maken van de totale chaos in mijn hoofd, ja, ik wil een Godin zijn in het diepst van mijn eigen gedachten.

 Tot die tijd zal ik het doen met de wijsheid die dat grijnzende geval me biedt. keep on walkin'. En ondertussen zal ik jullie deelgenoot maken van het Wonderland dat zich via mijn toetsenbord aan mijn brein onttrekt. Nu nog leren om net zo suave grijnzend de aftocht de blazen.

 

* POEF *

 

buikdansen

Welvende lichamen, wervelend tussen sluiers, gracieuze armbewegingen en staccato heupbewegingen… buikdansen is misschien wel de meest sensuele dansvorm die bestaat. De erotische connotatie van de dans is echter eigenlijk zeer westers. Onder invloed van het Oriëntalisme en het contact met het westen is de dans gedurende de laatste eeuw drastisch veranderd. De connotaties die aan buikdanseressen gekoppeld worden zijn net zozeer veranderd. Door haar controversiële karakter is de dans een exponent geweest van allerlei identiteitsvormingsprocessen.

Buikdansen met rode koontjes 

 ‘Buikdansen’  is een verzamelnaam voor verscheiden heup- en bekkendansen die er in westerse ogen meestal hetzelfde uitzien. In de oosterse wereld spreekt men liever over de ‘Raks Sharqi’ , dat letterlijk vertaald ‘oriëntaalse dans’ betekent. De gracieuze, sensuele bewegingen en onwaarschijnlijke spierbeheersing vormt een bron van inspiratie voor kunstenaars, filmproducenten en dansers overal in de westerse wereld.

 

In Europa was de buikdans voor het eerst te aanschouwen aan het eind van de achttiende, het begin van de negentiende eeuw, de hoogtijdagen van het oriëntalisme. Het werd al gauw de basis voor een arsenaal aan exotische fantasieën. Uit haar context genomen, werd de buikdans een erotische dans waar men schande over sprak maar waarnaar de Victoriaanse mens wel met rode koontjes keek. De artieste, de buikdanseres, werd gelijk gesteld aan de dans die ze toonde, wat de basis was voor een serie connotaties die niets te maken hadden met de opvattingen over de buikdans in de landen waar de dans haar oorsprong had.

 

In dit essay zal de opkomst van de buikdans in het westen worden beschreven, waarbij Amerika en Nederland centraal zullen staan. Hoewel Amerika de bakermat is van de Westerse buikdans was er, voordat er in Nederland überhaupt interesse in de dans werd getoond, in Duitsland al een bloeiend netwerk van buikdanseressen. Het is juist interessant echter om de ontwikkeling het land dat voor de introductie van de buikdans in het westen zorgde, te vergelijken met de ontwikkelingen in een land dat eigenlijk als nakomertje in de buikdanswereld gezien kan worden. Welke connotaties worden er aan de buikdans (en buikdanseressen) toegeschreven in het westen, en hoe zijn de opvattingen sedert de kennismaking van het westen met deze oosterse dansvorm veranderd? Naast deze vraag zal er ook aandacht worden besteed aan de connotaties die de buikdans in haar gebieden van herkomst heeft.

 

Alvorens te spreken over ‘het oosten’,  zou ik willen opmerken dat ik me terdege bewust ben van de oriëntalistische lading van dit begrip. Hoewel de aanduiding ‘oost’ de illusie schept van een vast omrand en homogeen gebied, is dit zeker niet het geval. Het is een manier om een volstrekt heterogeen gebied aan te duiden, dat geografisch te plaatsen valt in de gebieden rond de Middellandse zee en in mindere mate de Aziatische landen.

Geschiedenis van de buikdans

De geschiedenis van de buikdans is obscuur. Een precies begin van de ontwikkeling is niet te achterhalen, net zo min als alle verschillende invloeden op de dans[1]. Zeker is wel dat de dans al zeer oud is. Zo zijn in Egypte meer dan 5000 jaar oude afbeeldingen van heup- en bekkendansers gevonden. De buikdans werd voornamelijk opgevoerd bij religieuze manifestaties (tempeldansen) maar ook bij feesten als een huwelijk. In de pre-ïslamitische tijd was er tijdens vruchtbaarheidsrituelen vaak sprake van een naakte danseres, die een heupgordel van houten kralen met pitten erin droeg. Later danste men in gewone kledij; van een buikdanskostuum was geen sprake. De dans werd uitgevoerd in lange rokken, blouses en gewone dagelijkse kleding (Daniszewski, 2000).  

 

Traditioneel kwamen buikdanseressen uit twee klassen: de awalem, opgeleide dichteressen en zangeressen die optraden voor andere vrouwen in de privacy van de harem, en de ghawazi, de vrouwen die op straat ongesluierd voor mannen dansten en die geen hoge status hadden. Overigens werd er door zowel mannen en vrouwen gedanst, dus de opvatting dat de buikdans alleen door vrouwen werd uitgevoerd is niet correct. De dansende vrouwen waren niet zeer gerespecteerd in de maatschappij, maar ze waren wel onmisbaar bij allerlei festiviteiten en ze vormden zo een onaantastbare kaste. Bovendien was dit de enige beroepsgroep waarin vrouwen zelfstandig hun geld konden verdienen en een succesvolle carrière konden opbouwen.

 

In 1893 vond in Chicago de Great Columbia Exposition plaats. Op deze tentoonstelling werden allerlei culturen uit de gekoloniseerde landen van Afrika en Azië getoond. De expositie was dusdanig opgezet dat de bezoeker zich in het Oosten waande. Artiesten uit de verschillende tentoongestelde landen traden op en onder deze artiesten bevonden zich ook enkele buikdansers. Van de dans was al eerder gewag gemaakt door de Fransen, die de inlandse dansvorm in hun koloniën zagen en het de danse du ventre, dans van de buik (de maag), noemden. Deze naam werd letterlijk vertaald op de Exposition en zodoende raakte de naam ‘buikdans’ in zwang.

 

 Puriteins Amerika sprak schande van de zinnelijke, welvende bewegingen van de vrouwenlichamen. Eén van de danseressen verwierf grote beroemdheid onder de naam Little Egypt. Hoewel er nogal wat discussie is over het daadwerkelijk bestaan van deze danseres, werd ze het icoon voor de Westerse obsessie voor het exotische. Op de Exposition trad little Egypt op voor enorme hoeveelheden opgewonden en geschokte mensen. Na het grote succes van deze etnologische tentoonstelling claimden veel ‘danseressen’ de naam van Little Egypt, al waren hun optredens een stuk minder verheven. Deze vrouwen dansten iets dat (in westerse ogen) op de buikdans leek, en de Hoochy-Coochy genoemd werd. Een culturele gewoonte en kunstvorm maakte plaats voor op de Oriënt geïnspireerde ‘peepshows’.

 

Hollywood sloot de buikdans al gauw in zijn armen en de films die zich afspeelden in harems, obscure Oosterse stadjes en in de woestijn werden een daverend succes. De buikdanseressen in de Hollywoodfilms waren altijd mooie, mysterieuze en sensuele vrouwen, die schaars gekleed de mannen het hoofd op hol brachten. Deze schaarse kleding was een kenmerk van de Amerikaanse, verwesterde buikdans die werd gedanst op een podium. Van oorsprong was hier geen sprake van, en de ontwikkeling van de buikdans als een podiumkunst is dan ook toe te schrijven aan het Westen.  De zogenaamde Cabaretstijl werd opvallend genoeg ongeveer gelijktijdig (iets eerder)  met haar opkomst op de Exposition in Amerika in het Oosten geïntroduceerd. Deze stijl van buikdansen kenmerkt zich door de dramatische, kitscherige decors en de kleurrijke, weinig verhullende kleding. Dit had te maken met het feit dat de dans in de Franse koloniën voor een voornamelijk mannelijk koloniaal publiek opgevoerd werd, en deze entourage meer inkomsten opleverde. Enerzijds was dat het gevolg van allerlei stereotypen en Westerse fantasieën, anderzijds genereerde het nieuwe connotaties die de beeldvorming rondom de buikdans vorm gaven.

Victoriaans Voyeurisme

Dat de buikdans zo’n schok veroorzaakte in de westerse wereld kwam vooral door de decontextualisering van de dans. De buikdans paste absoluut niet binnen de context van het Fin de Siècle of de eerste decennia van de twintigste eeuw. Belangrijk onderdeel van deze context was de heersende korsetcultuur in het Victoriaanse tijdperk. Vrouwen werden op een dusdanige manier ingesnoerd in korsetten dat zij amper konden ademhalen of zich voortbewegen. De korsetten werden zo strak gedragen dat het voor veel vrouwen een onmogelijkheid werd om zonder het ding te bewegen, omdat de spieren zo waren verslapt. Zo snoerde het korset de vrouw niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk in.

 

Deze mode weerspiegelde de verhoudingen tussen mannen en vrouwen in deze tijd. Vrouwen moesten voldoen aan het ideaalbeeld van het zandloperfiguur, en maakten geen deel uit van het publieke leven. De huiselijke, zorgende elementen kwamen voor hun rekening. In een cultuur waarin deze opvattingen de algemeen heersende waren, en waarin muziek en dans werden beleefd in een walsritme zorgde de buikdans natuurlijk voor beroering. Verder was het middenrif, de buik, de rug en een gedeelte van de heupen naakt, iets dat natuurlijk ongehoord was in de puriteinse Victoriaanse samenleving.

 

Hoewel er schande van gesproken werd, werden de buikdansshows uitzonderlijk goed bezocht. Het voyeuristische Victoriaanse publiek werd op zijn wenken bediend. Het seksuele aspect van de dans werd sterk benadrukt. De meeste shows waren amateuristisch en platvloers, maar sex sells. De buikdans werd publiekelijk verworpen als ordinair zonder dat men oog had voor de culturele en kunstzinnige waarde van de dans. In het nieuwe westerse discours werd de dans zelfs de voorloper van de striptease.

Oriëntalisme

Kenmerk van dat westerse discours, is de seksualisatie van de vrouw. Deze wordt gereduceerd tot haar erotische aspecten. De buikdanseres werd als seksueel extravert gezien en had een waas van promiscuïteit over zich. Door de vrouwelijke hoochy-coochy dansers werd de vrouw tegen de achtergrond van een sterk geseksualiseerde Oriënt een obscuur lustobject. Dit heeft zeker ook te maken met het feit dat de Oriënt gezien werd als een gebied met vrouwelijke kenmerken. De Oriënt was een mysterieus en exotisch gebied dat enerzijds zwak en passief was maar dat anderzijds bekend stond om zijn wreedheid en woeste emoties. Door de vereenzelviging  van deze noties van vrouwelijkheid en de Oriënt werd de Oriëntaalse vrouw direct, en de vrouw in het algemeen indirect, evenzeer geseksualiseerd.

 

Onder invloed van deze Oriëntalistische opvattingen ging men automatisch uit van een mannelijke blik. Vóór de Westerse invloed op de buikdans was er absoluut geen sprake van een tweedelig buikdanskostuum, dit was zelfs ondenkbaar. De cabaretstijl kan gezien worden als het resultaat van de mannelijke blik. Het was de consequentie van een door patriarchale wetten gestuurd proces waarbij oorspronkelijke dansen naar westers beeld werden gemodelleerd (Brummel, 2003, p. 372).

 

Het westerse beeld van de Oriëntaalse vrouw had twee richtingen: zij was óf een kindvrouwtje óf een gevaarlijke verleidster. Bij de buikdanseressen is vooral de tweede connotatie van belang.           

 

De connotatie die de westerse mannelijke blik aan de buikdanseres gaf was die van de femme fatale, de fatale vrouw. Deze opvatting van vrouwelijkheid is evident in veel Hollywoodproducties waarin een buikdanseres voorkomt. Buikdanseressen blijven vaak ééndimensionale karakters zonder veel diepgang.

 

 Zoals eerder gezegd leenden deze Oriëntalistische afbeeldingen zich bij uitstek voor de bevestiging van de westerse mannelijke superioriteit. Het waren duidelijke beelden om de oost-west en man-vrouw verhoudingen aan op te hangen. De man stond boven de vrouw, en de blanke man boven de rest van de wereld. Het gedachtegoed waarop deze oppositie zich baseerde, was grotendeels ontleend aan mythes en onwaarheden. Opvallend was dat dit zeker bij de kunstenaars die oriëntalistische beelden schilderden bekend was, maar als problematisch werd dit niet ervaren. De oriënt was datgene, dat het westen wilde dat het was.       

Buikdansen in Nederland

Tegenwoordig kijkt men heel anders aan tegen de buikdans. In Nederland kwam de buikdans pas in de jaren zeventig op, en deze opkomst wordt voornamelijk in verband gebracht met de naam van Yonina, een Amerikaanse buikdanseres die in Nederland kwam wonen en voor het eerst echt interesse wist op te wekken voor de dans. Dit is op zijn minst opvallend te noemen voor een land met zoveel koloniale contacten en dat het thuisland is van een van de beruchtste buikdanseressen, Mata Hari.

 

De pers reageerde heel anders op de buikdans dan tijdens de introductie van de dans aan het begin van de eeuw in Amerika. Buiten de veranderde tijdsgeest had dit ook zeker te maken met de manier waarop Yonina zichzelf presenteerde. Ze benadrukte haar intelligentie en het feit dat ze een liefdevolle moeder en echtgenote was en in ieder interview kwam naar voren dat ze een uitgebreide dansopleiding achter de rug had in New York (op de school die op dat moment zeer bekend was door de serie ‘Fame’ ). Ook verscheen ze in familieshows op zaterdagavond (de Willem Ruis Show, de ShowbizzShow en de Mountiessshow). Dit alles zorgde ervoor dat de buikdans als een respectabele kunstvorm ontvangen werd.

 

Opvallend was dat de buikdans eerst in een gezondheidscultuur werd geplaatst. Men danste dus omdat het gezond was (Brummel, 2003, p.369) Er was als het ware een zelfcensuur met betrekking tot de sensuele aspecten van de dans. Dit had onder andere te maken met de activiteiten van de vrouwenbeweging in die tijd. De buikdans kon op veel voor- en tegenstand rekenen uit de feministische hoek. Er kwam een fel debat op gang over de vraag of de buikdans nu wel- of niet denigrerend was voor vrouwen. Opvallend genoeg waren de argumenten die geuit werden in dit debat veelal gebaseerd op oriëntalistische mythes. Zo werd door de voorstanders vaak geuit dat het een dans was van vrouwen, vóór vrouwen en was men er niet van op de hoogte dat de buikdans in beginsel een sekseneutrale dans is. Anderzijds trokken de tegenstanders vaak de vergelijking met een striptease en de vrouw als prostituee, die haar lichaam toont aan mannen. Ook dit is gebaseerd op de verwesterde opvatting van de buikdans, daar de dans voor het eerst op een podium en halfnaakt gedanst werd in een Westerse context.

 

Als gevolg van deze discussie, maar ook door een groeiende interesse in de dans kwam er langzamerhand meer kennis van de geschiedenis van deze dansvorm. In de jaren negentig, toen het hoogtepunt van de vrouwenbeweging  voorbij was verschoof de discussie van het wel of niet neerbuigend zijn van de dans naar het authenticiteitsvraagstuk. Vrouwen gaven toe dat ze zich aangetrokken voelden door de sprookjesachtige sensualiteit, de mystiek en erotiek van de dans, alsmede tot de connotatie van de femme fatale. Hoewel er weinig gegevens zijn om deze verschuiving te verklaren, zou ik willen stellen dat dit veel te maken heeft met de toegenomen zelfbewustheid van de vrouw, waarbij ‘femme fatale’ een soort geuzennaam is. Het woord verliest zo zijn negatieve connotaties en wordt iets positiefs. In plaats van de vernietiging in de Femme Fatale kijkt men naar de enorme kracht die in deze connotatie schuilt. Deze vrouw krijgt wat ze wil door haar inherente kracht, haar schoonheid en haar vrouwelijkheid in te zetten.

 

Tijdens de feministische golf was deze opvatting not done, en werden de seksuele aspecten van  vrouwelijkheid ietwat aan de zijlijn gezet. In de jaren negentig waren vrouwen weer trots op hun vrouwelijkheid, hun vrouwelijke sensualiteit en seksualiteit, en durfden hier weer van te genieten, onder andere via het buikdansen.

 

De buikdans is nog steeds sterk aan het oriëntalisme onderhevig. Dit wordt echter niet als vervelend of hinderlijk ervaren door beoefenaars en publiek. De oriëntalistische inslag van de dans is absoluut westers, maar heeft een sterke terugwerkende kracht naar de landen van herkomst gehad. De buikdans zoals hij nu in het nachtleven van Caïro wordt gepresenteerd is de westerse buikdans. De globalisering is ook hier goed voelbaar. Opvallend is het feit dat veel westerse danseressen een grotere waarde aan authenticiteit lijken te hechten dan de danseressen in het oosten, die vaak minder kennis over de herkomst van de dans hebben dan andersom. Het oosten blijft de maatstaf en het grootste compliment dat een buikdanseres kan krijgen is dat ze danst als een Egyptische. De beeldvorming rondom de buikdans is voornamelijk gebaseerd op mythes en halve waarheden, waarvan men zich wel bewust is, maar die zelfs als prettig ervaren worden. Paradoxaal genoeg blijft er van de beroepstrots van de Oosterse danseressen steeds minder over. De buikdans staat sterk onder druk in de landen van herkomst door de opkomst van het fundamentalisme en het feit dat de buikdans als ‘ouderwets’ gezien wordt. Er zijn inmiddels meer buitenlandse danseressen werkzaam in Caïro dan autochtone danseressen.  In het Westen is de buikdans populairder dan ooit, terwijl in het Oosten de toekomst van de dans niet zeker is omdat dochters hun moeders niet meer willen opvolgen als danseres. De Westerse invloed op de dans heeft hier zeker aan bijgedragen. Enerzijds hebben de oriëntalistische opvattingen over de buikdans de dansvorm voorgoed veranderd, maar anderzijds hebben zij wel de toekomst van de dans veiliggesteld.

Conclusie

In het authenticiteitsdebat veranderde de naam van de buikdans naar Raks Sharqi als een correctere weergave waarin meer respect voor het verleden verwoven zit. Er was en is een grotere waardering voor de traditie. Sommige dansers menen dat de buikdans verloedert. Voorstanders van deze stelling willen dat er meer zorg wordt besteed aan de puurheid van de dans. Dat is lastig, enerzijds omdat er in beginsel geen sprake is van een pure dansvorm (daar de buikdans zich ontwikkeld heeft uit verschillende stijlen) en anderzijds omdat er nu eenmaal sprake is van een levende kunstvorm. Onder invloed van een nieuwe context, een nieuwe cultuur is het niet meer dan logisch dat de dans verandert en dat er een andere draai aan gegeven wordt. Onder invloed van New Age, popmuziek en recentelijk de populariteit van Shakira is de buikdans populairder dan ooit, hoewel misschien niet in de meest authentieke vorm.

 

           

 



[1] Voor uitgebreide informatie over de verschillende invloeden op de buikdans zie: http://www.berkshirebellydance.com/about.htm

 

Website statistieken